Қысқа баталар (SMS пен WhatsApp-қа)
Тұсауың кесілді, аяғың жеңіл болсын,
Басқан әр қадамың берекеге толсын.
Жүгірсең — жүйрік бол, тұрсаң — тірек бол,
Ел сүйген азамат боп ертең оралсын.
Қаз-қаз басқан қарағым, жолың болсын,
Алдыңдағы асулар бой ұсынсын.
Кесілді тұсауың бүгін, айналайын,
Жүрген жерің шуаққа, нұрға толсын.
Тұсауың кесілді, балапан құсым,
Қанатыңды кеңге жай, көкке өрле.
Жер бауырлап жүрме, шыңды мекенде,
Қыран болып самғайтын күнге жет де.
Бұлақтай мөлдір бол, тұнығың лайланбасын,
Ағысың арнасынан аспай, мөлдіреп ақсын.
Тұсауың кесілді бүгін, қарашығым,
Жүріп өткен өлкеңе ырыс жаусын.
Тамырың терең кетсін, бәйтерегім,
Басыңды бұлт сипаған биік болсын.
Тұсауың кесілді — енді еркін өс,
Саяңа ел сыятын тірек болсын.
Тай-құлындай ойнақтап шаба бер,
Бәйгенің алдын бермей ала бер.
Тұсауың кесілді, желдей ұш,
Озбырды емес, өнерді пана ет.
Шамшырақтай маздап жан, қарағым,
Жарығыңа ел жылынып тұрсын жиі.
Тұсауың кесілді бүгін, балақай,
Өшпейтін от боп жақ жүректің үйін.
Қораң малға, қолың дәулетке толсын,
Дастарқаның ел жиған думанға толсын.
Тұсауың кесілді — ырысың алдыңда,
Берекең ер жеткенше молыға берсін.
Кітап досың, қалам серігің болсын,
Білім деген нұрменен көзің толсын.
Тұсауың кесілді бүгін, шырағым,
Оқыған әр парағың пайдаға толсын.
Ата жолын жалғаған ұл бол, балам,
Түтінін өшірмеген ұрпақ бол, балам.
Тұсауың кесілді — жеті атаңның
Абыройын асырған тұлға бол, балам.
Білегің қуат алсын, беліңе күш,
Ауру-сырқау маңайға жуымасын.
Тұсауың кесілді, сау-саламат өс,
Денсаулық деген байлық суымасын.
Жүрегің мейірімге кенде болмасын,
Қолыңнан жақсылықтың нұры тамсын.
Тұсауың кесілді бүгін, гүлім,
Тарысаң да жаныңда жаның қалсын.
Ата-әженің батасы
Я, Тәңірім, өзің қолда немеремді,
Ұзын қыл, шешеміздей, өмір жібін.
Басқан ізі береке, тепкен тасы —
Алтын боп қалсын артында өмір ізі.
Аяғың жеңіл болсын, ақ жол ашық,
Тұсауың кесілді — өс, шаттыққа кеніп.
Жеті атаңның түтінін өшірмеген,
Асыл тек боп жалғассын саған келген.
Немерем, тұсауыңды кесіп тұрмын,
Тәңірден ұзақ ғұмыр саған тілеп.
Ұрпағың ұрпақ жалғап, көбейе бер,
Шаңырағың шайқалмас, бекем терген.
Ата болып арманым — саған тіредім,
Қуанышым — көзіме көрген тірлігің.
Тұсауың кесілгенде, қарашығым,
Тәңірден сұрағаным — берік үйің.
Шаңырағың биік боп, көтерілсін,
Немереңнің немересін көрсін күнің.
Ақ сүтімнен ақ тілек саған, балам,
Әжеңнің батасынан бар ма қалам?
Тұсауың кесілді бүгін, көгершінім,
Тәңірім оң жолыңнан айырмаған.
Кірсіз бол сүтім құрлы, таза жүр,
Ешкімнің батпағына батпаған.
Ел ағасы боларсың, көрер көзім,
Халқыңа қажет болсын әрбір сөзің.
Тұсауың кесілді — жұртқа жақсы бол,
Тәңір қолдап, жарылқасын кешің-таңың.
Момынға пана болсын кең кеудең,
Зорлыққа тосқауыл боп тұрсын өзің.
Иманың саулық берсін, қарашығым,
Арыңды кірлетпеген адам бол.
Тұсауың кесілді — адалдан тап,
Тәңірден қорыққан, елге табан бол.
Жүзің жарқын, сөзің шын, ниетің ақ,
Кімге болса жайдары ағалы бол.
Сабырлы бол, шыдамды бол, немерем,
Асығыстан опық жеме бір өмір.
Тұсауың кесілгенде тілер тілек —
Тәңір берсін салмақты, кемел көңіл.
Ашуыңды жеңе біл, ақыл тыңда,
Парасатың жасыңнан жетік, терең.
Тәңірім, жар бол өзің бұл балаға,
Қыдырың жолдас болсын әр қадамда.
Тұсауың кесілді — қорғаны бар,
Ізгілік қанат жайсын басып барар.
Жамандық жуымасын маңайыңа,
Жақсылық ерсін ізіңнен қалмай тұра.
Ата-ананың тілегі
Түн ұйқымды бөлісіп өсірген жан,
Алғаш басқан қадамың — бақытым сан.
Балапаным, тұсауың кесілді бүгін,
Алла жолдас болсын деп тіледім таң.
Жүрегімнің жартысы — сенің жаның,
Аман болсаң, дүниеде арманым жоқ.
Әкең болып арқаңнан сүйер тұлға,
Сүрінбесін дейтұғын әр адымға.
Ұлым, тұсауың кесілді, алға баса ғой,
Алла берсін нәсіпті мол жолыңа.
Мен жеңе алмағанды сен жеңіп өт,
Тірегім бол ертеңгі қартайғанда.
Көзімнің нұры едің, жалғыз үміт,
Күлкіңнен күн шығады бізге күліп.
Балам, тұсауың кесілді, жүре ғой енді,
Алла аман сақтасын деп тұрмын біліп.
Аяғың нық басылсын жер бетінде,
Өмірден өз орныңды алсын біліп.
Балалығың ұзақ боп, күлкіге кен,
Қайғы дегенді естіме ерте білем.
Қарашығым, тұсауың кесілді енді,
Алла сақтап, бар күнің думан болсын.
Ойнап-күліп, тәй-тәй бас, шаттана өс,
Үйіміз сенің үнмен думан болсын.
Кеудемдегі армандар саған қонсын,
Мен жете алмаған биік саған оңсын.
Балам, тұсауың кесілді, ұмтыл алға,
Алла тілек-мұратыңды берсін толсын.
Аңсағаның алдыңнан шыға берсін,
Ниетіңе құдіреттің нұры толсын.
Ұямыздың жылуы — сенің демің,
Сен келгелі жарқырап тұр әр күніміз.
Балапаным, тұсауың кесілді бүгін,
Алла берсін бір шаңырақ бүтін өмір.
Кеткен жерің қайда болса — қайтып орал,
Есігіміз саған әрдайым ашық, сенің.
Саған алғыс, өмірге келгенің үшін,
Разымын, ата-ана атанғаныма.
Балам, тұсауың кесілді, бақытты бол,
Алла оңдап, жол ашсын алдыңа әрі.
Ақ тілегім — қараңғыда шам болайын,
Сен адаспа, жарығым — саған дәлел.
Қонақтардың батасы
Тұсауы кесілген бөбек құтты болсын,
Ата-анасы қуанышқа кенеле берсін.
Құдай оңдап, ер жеткенше аман өссін,
Басқан ізі берекеге толы болсын.
Кесілген тұсауыңмен қадам бас, нәресте,
Сүрінбей, жол алдыңнан ашық болсын.
Құдай сақтап, тайғақ жолда таймай өтіп,
Басқан ізің гүлге, берекеге толсын.
Өсіп-өніп, бұғанаң қатая берсін,
Ауру-сырқау жуымай, сау бола берсін.
Құдай берген амандық серік болып,
Ата-анаң тілегіне жетіп жүрсін.
Ел азаматы боларсың, кішкентайым,
Ақыл-парасат, адалдық — тірегің болсын.
Құдай оңдап, халқыңа қажет бол сен,
Есіміңнен елде жүрсін жарқын жаңғырық.
Досың көбейіп, дұшпаның азайсын,
Айналаң жылы жүзді жанға толсын.
Құдай сақтап, жамандық жоламасын,
Жақсы адаммен жолың бір жерде тоғысын.
Ырыс-берекең басыңнан асып төгілсін,
Маңдай теріңмен тапқаның берекеге толсын.
Құдай оңдап, дәулетің еселеніп,
Қолың ашық, жүрегің кең адам болсын.
Армандарың орындалып жатсын әрдайым,
Тілегіңе тосқауыл болмасын ешбір қайғы.
Құдай берсін ниетіңе жеткен күнді,
Ниет еткен ісіңнің бәрі оңынан келсін.
Ата-анаңның қуанышы боп жүре бер,
Көзінің нұры, көңілінің гүлі бол.
Құдай оңдап, ер жетіп қанат қаққанда,
Еңбегін ақтап, олжалы бол, ұлы бол.
Ұзын, толық баталар (тойды ашуға)
Уа, жиналған қауым, ағайын-жұрт,
Бүгін бір қуанышты тойға жиылдық.
Тәй-тәй басқан бөбектің тұсауын кесіп,
Өмір жолын ашуға бел будық.
Ала жіпті кесейік, аяқ жеңіл болсын,
Басқан қадам берекеге малынсын.
Алла оңдап, бұл сәбидің жолы ашылсын,
Ер жеткенде елге тірек, пана болсын.
Сүрінбесін, тайғақ жолда таймасын,
Дұшпан оны бір күні де қаймықтырмасын.
Ата-анасы қартайғанда сүйеу болып,
Абыройы аспандаған азамат болсын.
Әумин десек, қабыл болсын тілегіміз,
Осы бөбек арқамыздың сүйеніші болсын!
Кішкентай адам бүгін жолға шықты,
Алғашқы қадамымен әлемді ұтты.
Тұсауын кесіп тұрмыз, ағайын-жұрт,
Өмірдің кең айдынын алдына ұсынып.
Аяғы нық басылсын жер бетінде,
Тәуекел деп алға ұмтылсын әр белесте.
Алла оңдап, мұратына жетіп жүрсін,
Арманы асқақ болсын әр кезеңде.
Білімге, өнерге ерте бой ұрсын,
Даналар сөзін тыңдап, жолын қусын.
Аты шыққан азамат боп ер жетіп,
Ата-анасын мәз еткен ұл болсын.
Осы тілек қабыл болсын, әумин десек,
Бөбегіміз бақытты боп өссін, гүлдей!
Қадірлі меймандар, асыл ағайын,
Тыңдаңыз бата сөзін, жаяйын қолды.
Бүгін бір сәбидің тұсауы кесіліп,
Болашақ есігі айқара ашылды.
Аяғы жеңіл болсын, жүрісі жылдам,
Ешкімнен кем болмасын бұл дүниеде.
Алла оңдап, өмір жолы түзу болсын,
Қиындық кездессе де сынбасын иненде.
Жаманнан жирене білсін, жақсыны ұқсын,
Адалдан таппаған асқа қолын соза алмасын.
Ел-жұртына сыйлы болып ер жетіп,
Атын елі мақтанышпен атай алсын.
Осы бата қабыл болсын, әумин, жамағат,
Бөбегіміз аман-есен өссін, шат-шадыман!
Тұсауы кесілді бүгін баламыздың,
Алғашқы адымына жол болсын деп.
Ала жіп — ежелден келе жатқан рәміз,
Кессек, тұсау шешіліп, ер жетсін деп.
Аяғы жеңіл болып, тез жүгірсін,
Талапқа құлаш ұрып, өрге өрлесін.
Алла оңдап, өмір жолы ұзақ болсын,
Басына бақ қонақтап, дәурен сүрсін.
Денсаулық берік болсын, иман толсын,
Кеудесінде мейірім оты маздап тұрсын.
Ата-ана тілегіне жетіп өссін,
Қартайғанда қолтығынан демеп жүрсін.
Әумин десек, қабыл болсын осы тілек,
Бөбегіміз шаттыққа кенелсін кемел!
Уа, Алла, жар бол өзің осы балаға,
Тұсауын кестік бүгін ел алдында.
Ашылсын өмір жолы кең-мол болып,
Сүрінбей жетсін биік әр асуға.
Аяғы жеңіл болсын, ниеті ақ,
Пейілі дариядай кең-мол ағар.
Ер жетіп, елге қажет азамат боп,
Артынан абырой, атақ, ырыс қалар.
Ата-анасы қуанып, мәз болсын,
Немере, шөбересін көрсін ұзақ.
Осы шаңырақ бақытқа кенеле берсін,
Дастарқаны молайып, думан ұласар.
Әумин десек, қабыл болсын, ағайын,
Осы бөбек ел үмітін ақтап барар!
Балдырғаным, тұсауың кесіп тұрмын,
Алдыңа ұзын өмір жолын жайып.
Алғашқы қадамыңды құтты еттік,
Жиналған ел батасын саған айтып.
Аяғың жеңіл болсын, жолың ашық,
Кездессе кедергіні жеңіп өт, айналайын.
Алла оңдап, армандарың орындалсын,
Ниетіңнен нұр төгіп, жарқырай бер.
Оқы, өс, өнерменен көзіңді аш,
Жақсыдан үлгі алып, жолын қуа бер.
Ел сүйген, жұрт сыйлаған тұлға болып,
Ата-ана үмітіне жетіп жүр де.
Әумин десек, қабыл болсын осы бата,
Бөбегіміз мұратына жетсін тұғырда!
Заманауи, жеңіл-әзіл баталар (жас ата-аналарға)
Тұсауың кесілді — енді тоқтамайсың,
Ата-анаңды таңға дейін ұйықтатпайсың.
Жүгіргенде жеткізбейтін жүйрік бол,
Бірақ түнде тым алысқа қашпайсың!
Аман бол, шат бол, күлкіге кен бол,
Үйдің берекесі — сенсің, айналайын.
Алғашқы қадамың — алғашқы жобаң,
Табысты «стартап» боп жалғаса берсін.
Тұсауың кесілді, алға ұмтыл, балам,
Әр «деңгейді» ойдағыдай еңсере бер сен.
Құлағанда орныңнан қайта тұр да,
Жеңіске жетер жолды таба бер, өрбіт.
Экраннан гөрі даланы сүй, балақай,
Жүгіріп өс, ойнап өс, шаттана бер.
Тұсауың кесілді — қане, қуып жет,
Ата-анаңды спортшыдай жаттықтыра бер!
Денің сау, көңілің шат болсын әрдайым,
Күлкің үйге күн болып жарқырай бер.
Кішкентай бастық, тұсауың кесілді,
Бүгіннен бастап билік — толық сенде.
Талабың таудай болсын, қадамың нық,
«Жоқ» деген сөзді естіме көп өмірде.
Аман өс, арман қуып жүйрік бол,
Ата-анаңның мақтанышы бол ертеңде!
Тұсау кесу рәсімі туралы
Тұсау кесу — қазақ халқында ежелден келе жатқан балаға арналған қуанышты дәстүрлердің бірі. Ол сәби алғаш рет тәй-тәй басып, аяғын нық баса бастаған кезде өткізіледі — көбіне бір жасқа таяу немесе бала жүре бастаған тұста. Мұндағы басты мақсат — баланың аяғындағы «тұсауын» рәміз ретінде кесіп, оның өмір жолын ашу, қадамын жеңіл, жүрісін еркін ету.
Тұсауды әдетте кім кеседі? Дәстүр бойынша тұсау кесуге жүрісі жеңіл, ісі оңға басқан, елге сыйлы, мінезі жайдары адам таңдалады. Мұның мәні — сол кісінің жақсы қасиеттері, жеңіл жүрісі, табысы балаға дарысын деген ырым. Кей отбасы бұл құрметті сыйлы ақсақалға немесе жақын туысқа береді.
Рәсімнің өзегі — ала жіп. Баланың екі аяғына ала жіп (кей өңірде қара-ала не арнайы өрілген жіп) байланып, оны сыйлы адам кеседі. Ала жіптің мәнін халық арасында көбіне «бала ешкімнің ала жібін аттамайтын, адал болсын» деген тілекпен байланыстырады — яғни арамдыққа бармай, адалдықпен өмір сүрсін деген ниет. Байлаудың, жіптің түрі мен түсі әр отбасында, әр өңірде әртүрлі болуы мүмкін, бірақ негізгі ойы бір: баланы кісендеп тұрған кедергіні алып тастап, жолын ашу.
Жіп кесілген соң баланы әдетте алға қарай жүргізеді немесе жетелеп жүгіртеді. Кей жерде баланы алдын ала белгіленген жерге дейін жүгіртеді. Бұл рәсім — сәби өмірде тайынбай, алдыға қарай еркін ұмтылып өссін, жүрісі жеңіл, талабы асқақ болсын деген тілектің көрінісі. Осы сәтте жиналған ағайын қошемет білдіріп, ду қол шапалақтап, көңіл-күй көтеріледі.
Тұсауды кескен адамға кәде (сый-сияпат) беріледі — бұл да ежелден келе жатқан жол. Кәде көбіне киім-кешек, орамал не басқа сый түрінде беріліп, тұсау кескен кісіге ризашылық білдіреді. Рәсім барысында жиналған ағайын кезек-кезек бата беріп, балаға жақсы тілектерін айтады; той дастарқанмен, ән-жырмен жалғасады.
Аймаққа қарай кейбір жоралғылар әртүрлі болуы мүмкін: кей жерде жіптің түрі мен байлау тәсілі, кей жерде айтылатын өлең-бата, тіпті рәсімнің реті де өзгеше келеді. Бірақ мәні бәрінде бір — сәбидің алғашқы қадамын жұрт болып құттықтап, оған ақ жол, ұзақ ғұмыр, берекелі болашақ тілеу. Сол себепті тұсау кесу — баланың өміріндегі алғашқы әрі ең жылы қуаныштардың бірі саналады.