Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев қазақстандықтардың зейнетақы жинағын басқару тәртібін өзгертетін заңға қол қойды. Жаңа талаптарға сәйкес, салымшылар инвестициялық стратегияны өздері таңдап, жинақтарының қандай бөлігін жеке басқарушы компанияға беру керектігін анықтай алады, деп хабарлайды infohub.kz сайты.

Мемлекет басшысы 2026 жылғы 7 шілдеде «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне әлеуметтік заңнаманы жетілдіру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заңға қол қойды. Құжат зейнетақы жүйесімен қатар, көші-қон, білім беру, денсаулық сақтау және жұмыспен қамту салаларындағы өзгерістерді қамтиды.

Зейнетақы жинағын басқару тәртібі өзгереді

Әлеуметтік кодекске «Зейнетақы активтерінің инвестициялық портфельдері» деген жаңа бап енгізілді. Оған сәйкес, азаматтар зейнетақы жинақтарының бір бөлігін өздері таңдаған инвестициялық портфельдің басқарушы компаниясына сенімгерлік басқаруға бере алады.

Жаңа мүмкіндік келесі адамдарға беріледі:

  • міндетті зейнетақы жарналарын төлейтін салымшыларға;
  • міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары төленетін азаматтарға;
  • ерікті зейнетақы жарналарын төлейтін тұлғаларға;
  • БЖЗҚ-дан төлем алатын тұлғаларға.

Ол үшін салымшы Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына өтініш беріп, инвестициялық портфельді басқаратын компанияны және қаражатты орналастыру стратегиясын таңдауы керек.

Салымшыларға үш инвестициялық стратегия ұсынылады

Заң бойынша инвестициялық портфельдерді басқаратын компаниялар зейнетақы активтерін орналастырудың бірнеше нұсқасын ұсына алады:

  • консервативті портфель – тәуекел деңгейі төмен, тұрақтылыққа бағытталған стратегия;
  • теңгерімді портфель – тәуекел мен ықтимал кірістілік арасындағы тепе-теңдікті көздейтін нұсқа;
  • жоғары тәуекелді портфель – кірісі жоғары болуы мүмкін, бірақ қаржылық тәуекелдері де жоғары стратегия.

Қазақстандықтар бір немесе бірнеше портфельді таңдап, басқарушы компанияға берілетін зейнетақы жинағының мөлшерін өздері белгілей алады. Инвестициялық портфельдерді қалыптастыру және жұмыс істеу тәртібін қаржы нарығын реттеу жөніндегі уәкілетті орган бекітеді.

Жинақтар бірден берілмейді

Жаңа тәртіп зейнетақы жинағын азаматқа тікелей беруді білдірмейді. Қаражат бұрынғыдай зейнетақы жүйесінде қалады – салымшы оның белгілі бір бөлігін инвестициялау тәсілін ғана таңдайды. Яғни азамат зейнетақы ақшасын қолма-қол ала алмайды. Ол қандай басқарушы компания және қандай стратегия бойынша осы қаражатты инвестициялайтынын анықтау мүмкіндігіне ие болады. Инвестициядан түсетін кіріс нарықтағы жағдайға байланысты болады: жоғары тәуекелді портфель айтарлықтай пайда әкелуі мүмкін, бірақ жинақ құнының төмендеу қаупі де бар.

Оралмандар мен қоныс аударушыларға қойылатын талаптар өзгерді

Заң сондай-ақ оралмандар мен қоныс аударушыларды өңірлік квотаға қосу тәртібіне қатысты түзетулерді қарастырады. Жергілікті атқарушы органдар келесі жағдайларда өтінішті қабылдамауы мүмкін:

  • құжаттардан жалған немесе қате мәліметтер табылса;
  • таңдалған өңірде бос квоталар болмаса;
  • азамат бұрын бірнеше рет өңірлік квотаға енгізілген болса;
  • жеке деректерді пайдалануға келісім берілмесе;
  • өтініш беруші заң талаптарына сәйкес келмесе.

Сонымен қатар, бұрын қабылданған өңірлік квотаға қосу туралы шешім кері қайтарылуы мүмкін. Бұл азаматтың өзі қоныс аударудан бас тартқанда, үш ай ішінде белгіленген өңірге келмегенде немесе көші-қон заңнамасын жүйелі түрде бұзғанда мүмкін. Квотадан шығарылған адам мемлекеттік қолдау құқығынан айырылуы мүмкін.

Кейбір жұмыс берушілер субсидия ала алмайды

Заң сондай-ақ мемлекеттік субсидия алу үшін жұмыс берушілерге қойылатын талаптарды күшейтеді. Мемлекеттік қолдау келесі жағдайларда берілмеуі мүмкін:

  • жұмыскерлердің жалақысы алты айдан астам уақыт төленбесе;
  • салықтар мен міндетті төлемдер бойынша үш айдан астам қарыз болса;
  • құжаттар толық емес немесе мерзімі өтіп кеткен болса;
  • еңбек жағдайлары туралы мәліметтер бірыңғай жүйеге енгізілмесе;
  • ұсынылған құжаттар заңнама талаптарына сәйкес келмесе.

Бұл талаптар мемлекеттік қаражаттың нысаналы жұмсалуын қамтамасыз етуге және субсидия алатын жұмыс берушілерге бақылауды күшейтуге бағытталған.

Қазақстандықтар нені ескеруі керек?

Жаңа заң салымшыларға зейнетақы активтерін инвестициялау тәсілін таңдауда көбірек еркіндік береді. Алайда әр инвестициялық портфельдің кірістілігі мен тәуекел деңгейі әртүрлі. Сондықтан азаматтар шешім қабылдамас бұрын басқарушы компанияның көрсеткіштерін, оның комиссияларын, инвестициялық стратегиясын және ықтимал тәуекелдерді мұқият зерттеуі қажет.