Могадишу радиосының мұрағатындағы мыңдаған магниттік таспа мен бобина цифрландырылып, сақталуда. Шамамен 400 000 сағаттық аудиожазбаны қамтитын бұл жинақ 1950 жылдардан бергі Сомали тарихының куәсі. Таспалардың бүлінуіне жол бермеу үшін арнайы топ жұмыс істеп жатыр, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Архивариус Әбдіқадыр Гееди Роблех ескі таспа ойнатқышқа бобинаны іліп, компьютерге қосып, әр таспаның мазмұнын тіркеп жатыр. Ол шағын топпен бірге 400 000 сағатқа жуық хабарды цифрландыруда. «Бұл – әлемдегі ең ірі сомали тіліндегі музыка, мәдениет, драма және басқа материалдар қоймасы. Алайда қазір ол қоғамнан оқшау, түрмедей жабық. Біз оны сақтап, кейін халыққа ашқымыз келеді», – дейді Роблех.
2026 жылдың маусым айының басында Сомалидің ақпарат министрлігі мен ЮНЕСКО-ның Шығыс Африкадағы аймақтық бюросы архивариустарды семинарға жинады. Мақсат – мұрағатты ЮНЕСКО-ның «Әлем жады» бағдарламасына енгізу. ЮНЕСКО-ның аға өкілі Гильерме Канела: «Бұл білімді сақтау тек Сомали үшін емес, бүкіл әлем үшін маңызды», – деді.
Могадишу радиосы 1951 жылы итальяндық отарлау кезінде құрылып, алғашында итальян және сомали тілдерінде хабар таратқан. Кейін суахили, оромо, ағылшын, араб тілдерінде де қызмет көрсетті. Ол Шығыс Африкадағы ең ықпалды дауыстардың бірі еді. 1990 жылдардағы азамат соғысы кезінде мұрағат тонаудан сақталып қалды – полиция полковнигі Әбшир Хаши Әли оны қорғау үшін жанын пида етті.
Сараптама көрсеткендей, 45 000 таспа мен бобинаның 85 пайызы әлі ойнатылады. Дегенмен әрбір оныншы таспа ескірген, ал 5 пайыздан астамы жойылған немесе қатты зақымданған. Кейбір таспалар 2018 жылғы өрттен, басқалары 1992 жылғы шайқас кезінде жоғалған.
Миннесота университетінің тарихшысы Иман Мұхаммед: «Могадишу радиосы тәуелсіздіктен кейінгі Сомалидегі ең ірі медиа мекеме болды. Ауызша сөйлеу дәстүрі басым қоғамда радио адамдарды біріктіруде ерекше рөл атқарды», – дейді. Бұрынғы журналист Хасан Дахир: «Оның ауқымы соншалық, көшпелі малшылар да Вьетнам соғысы мен АҚШ-тағы азаматтық қозғалыс туралы хабарларды тыңдады», – деп еске алады.
Сиад Барре кезінде Могадишу радиосы мемлекеттік идеология құралына айналды. Ол ұлттық және отаршылдыққа қарсы бағдарламалар таратты. Радио сомали тіліндегі сауаттылық науқанын қолдап, 1972 жылы жаңа сомали әліпбиін таратуға үлес қосты. Сондай-ақ Эфиопияның шеттетілген этникалық топтарына арналған алғашқы радиохабарларды дайындады.
1991 жылы орталық үкімет құлағаннан кейін радио бұрынғы ықпалынан айырылды. Қазір ол шетел тілдеріндегі бағдарламаларының көпшілігінен айырылды. 2021 жылы радионың сол кездегі директоры Әбдіғазиз Мұхамед Гуледті әл-Шабаб тобы өлтірді. Цифрландыру жұмыстары қарқынды жүрсе де, мұрағаттың тек 10 пайызы ғана цифрланған.