АҚШ пен Дания Гренландия қауіпсіздігі жөніндегі келісімді жариялады. Бұл — Америка Президенті Дональд Трамптың аталған аумақты күшпен басып алу қаупін тудырған дипломатиялық даудың шешімі, деп хабарлайды infohub.kz сайты.
Трамптың айтуынша, келісім АҚШ-қа «қауіпсіздік пен өзге де барлық қажеттіліктерге тұрақты бақылау» береді. Дания Премьер-Министрі Мэтте Фредериксен келісім «Арктика мен Солтүстік Атлантика аймағындағы қауіпсіздікті нығайтады» деп мәлімдеді, алайда Трамп әлеуметтік желідегі жазбасында атаған нақты тармақтарға тоқталмады.
Келісім Трамптың ұлттық қауіпсіздік мүддесін желеу етіп, Гренландияны «алу» жөніндегі бірнеше айлық қауіп-қатерінен кейін жасалды. Ол аралдың қорғаныс үшін стратегиялық орналасуы мен минералдық байлығын алға тартқан еді.
Трамп Truth Social желісіндегі жазбасында келісім «Америка Құрама Штаттары үшін ешқандай шығын әкелмейтінін» және АҚШ-қа Гренландия қауіпсіздігін «қамтамасыз ету мен қорғау» үшін «қажеттіні істеу» мүмкіндігін беретінін айтты. Оның сөзінше, құжатта АҚШ-тың қарсыластарының бірде-біреуі Гренландияда әскери күш ұстай алмайды немесе «біздің нақты жазбаша келісімімізсіз Гренландияға сезімтал инвестициялар жасай алмайды» деген ереже бар.
Дания Премьер-Министрі Мэтте Фредериксен келісімге келесі аптада Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясында қол қойылатынын растады. Оның айтуынша, келісім «Арктика мен Солтүстік Атлантика аймағындағы ортақ қауіпсіздігімізді нығайтады», сонымен қатар «Корольдіктің егемендігі мен аумақтық тұтастығын және гренланд халқының өзін-өзі билеу құқығын мойындайды».
Ол келісімге әлі де заң шығарушылардың мақұлдауы қажет екенін және «күшіне енуі үшін қажетті парламенттік рәсімдерден өтуі тиіс» екенін қосты.
Гренландия үкіметінің төрағасы Йенс-Фредерик Нильсен келісімді жариялаған мәлімдемесінде оның Гренландия, Дания және АҚШ қауіпсіздігін «қамтамасыз етіп, нығайтатын» келісімге қол қоюға жақындап қалғанымыз «қуантады» деп атады.
«Келісім Гренландияның мүдделері мен халықаралық ынтымақтастықтағы орнымызды мойындайды. Бұл — баршамызға пайдалы», — деді ол.
Трамп минералға бай бұл даниялық аумақты сатып алуға немесе қосып алуға бірнеше ай бойы әрекеттенген. Ол тіпті әскери шара қолдануға да қауіп төндіріп, даттар мен НАТО-ның басқа да елдерінің наразылығын тудырған.
АҚШ Мемлекеттік хатшысы Марко Рубио келісімді «тарихи келісім» және «Америка Құрама Штаттары мен американ халқы үшін үлкен жеңіс» деп атады. «Бұл келісім Гренландиядағы ұлттық қауіпсіздік мәселелерімізді түпкілікті әрі толық шешеді», — деді ол Fox News арнасына.
Келісімнің мәтіні жарияланған жоқ. Би-Би-Си Дания елшілігі мен Ақ үйге хабарласқан.